परिचय: एक बढ्दो चिन्ताको विषय
अस्ट्रेलियामा बस्ने नेपाली समुदायमा आजकल एउटा मार्मिक प्रश्न गुञ्जिरहेको छ — "यहाँ आएपछि किन यति धेरै विवाह टुट्छन्?" सिडनी, मेलबर्न, ब्रिसबेन वा पर्थ — जताततै नेपाली दम्पतीहरूको सम्बन्ध विच्छेदका कथाहरू सुनिन्छन्। के यो महज संयोग हो, वा यसका पछाडि गहिरो सामाजिक, आर्थिक र मनोवैज्ञानिक कारणहरू छन्?
यो ब्लग पोस्टमा हामी तथ्यमा आधारित भएर, बिना निर्णय लिए, यो बढ्दो प्रवृत्तिका वास्तविक कारणहरू बुझ्ने प्रयास गर्छौं — र सम्भावित समाधानहरूको बारेमा पनि कुरा गर्छौं।
"नेपालमा विवाह परिवारको मामला हो। अस्ट्रेलियामा आउँदा यो अचानक दुई व्यक्तिको मात्र मामला बन्छ — र धेरैजना यो अन्तरलाई सामलिन सक्दैनन्।"
मुख्य कारणहरू: किन टुट्छन् नेपाली विवाह अस्ट्रेलियामा?
-
१
सांस्कृतिक झट्का (Cultural Shock) र मूल्यमान्यतामा द्वन्द्वनेपालमा हुर्केका दम्पतीहरू पाश्चात्य स्वतन्त्रताको वातावरणमा आउँदा धेरै बेला मूल्यमान्यताको संघर्षमा पर्छन्। "मैले मनपर्ने लाउन पाउँछु", "साँझ साथीहरूसँग बाहिर जान पाउँछु" — यी साना लाग्ने विषयहरू ठूला झगडाका कारण बन्न सक्छन्।
-
२
आर्थिक दबाब र वित्तीय तनावअस्ट्रेलियाको उच्च जीवनयापन लागत, भाडा, पढाइ ऋण र घर परिवारलाई नेपाल पठाउनुपर्ने रेमिटेन्सको दबाबले दम्पतीबीच गम्भीर तनाव सिर्जना गर्छ। पैसाको कुरामा हुने विवाद अक्सर सम्बन्धको अन्त्यको पहिलो संकेत हो।
-
३
भिसा र आप्रवासन निर्भरताजब एक पक्ष अर्को पक्षको भिसामा निर्भर हुन्छ, सम्बन्धमा शक्ति असन्तुलन आउँछ। पछि जब आफ्नै स्थायी बसोबास (PR) आउँछ, केहीले पुरानो सम्बन्धको आवश्यकता नरहेको महसुस गर्छन्। यो अस्ट्रेलियामा नेपाली समुदायमा देखिएको एक दुखद वास्तविकता हो।
-
४
एकाकीपना र मानसिक स्वास्थ्य संकटपरिवार र समाजको सहयोगबाट टाढा, विदेशको एकान्तमा रहँदा धेरै मानिस डिप्रेसन र एन्जाइटीको शिकार हुन्छन्। साथीभाइ नहुँदा दम्पतीमा एकअर्काप्रतिको अपेक्षा अस्वाभाविक रूपमा बढ्छ — र सम्बन्धमा खिँचाव आउँछ।
-
५
बाहिरी प्रभाव र सञ्चार अभावनयाँ वातावरणमा नयाँ साथीहरू, नयाँ कामको वातावरण र सामाजिक मिडियाको प्रभावले सम्बन्धमा बाह्य दबाब ल्याउँछ। "फेसबुकमा पुरानो साथी", "काममा नयाँ सहकर्मी" — यस्ता कुराहरू धेरै पटक सम्बन्ध टुट्नुका तत्काल कारण बन्छन्।
-
६
जबर्जस्ती विवाह (Arranged Marriage) को दीर्घकालीन परिणामनेपालमा पारिवारिक दबाबमा भएको विवाह जब अस्ट्रेलियाको स्वतन्त्र वातावरणमा आउँछ, तब धेरैले पहिलो पटक आफ्नो जिन्दगी आफ्नो तरिकाले बाँच्ने साहस गर्छन्। विशेषगरी महिलाहरूमा यो प्रवृत्ति बढी देखिन्छ।
-
७
कानुनी सहजता र सामाजिक कलंक नहुनुअस्ट्रेलियामा Family Law Act 1975 अन्तर्गत सम्बन्ध विच्छेद तुलनात्मक रूपमा सजिलो र कम कलंकपूर्ण छ। नेपालमा समाजको डरले टिकिरहेका सम्बन्धहरू यहाँ कानुनी सुरक्षाको आश्वासनमा टुट्ने सम्भावना बढी हुन्छ।
के भन्छन् तथ्यांकहरू?
अस्ट्रेलियन ब्यूरो अफ स्टेटिस्टिक्स (ABS) का अनुसार, सन् २०२४ मा अस्ट्रेलियामा ४८,१०० सम्बन्ध विच्छेद भए — प्रति १,००० जनसंख्यामा २.१ को दरले। विवाहको मध्यम अवधि विच्छेदमा पुग्न १२.३ वर्ष लाग्छ। नेपालमा भने एकै वर्षमा २४,०००+ सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा दर्ता भएको रेकर्ड भएको छ — जसमा अस्ट्रेलिया, अमेरिका र भारतका नागरिक पनि सामेल छन्।
विशेष चिन्ताको विषय यो हो कि शहरी र उच्च शिक्षित, विदेशमा बसेका नेपाली दम्पतीहरूमा सम्बन्ध विच्छेदको दर औसतभन्दा उल्लेखनीय रूपमा बढी छ।
समाधान: के गर्न सकिन्छ?
निष्कर्ष
अस्ट्रेलियामा नेपालीहरूको सम्बन्ध विच्छेद बढ्नु कुनै एउटा कारणको मात्र परिणाम होइन। यो सांस्कृतिक रूपान्तरण, आर्थिक दबाब, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र कानुनी सहजताको जटिल संयोजन हो। यसलाई न त नैतिक पतनको रूपमा हेर्नु उचित छ, न त सामान्यीकरण गर्नु उचित। जरूरी छ — खुला संवाद, सामुदायिक समर्थन र व्यावसायिक सहायताको संस्कृति विकास गर्नु। प्रेम फरक संस्कृतिमा पनि बाँच्न सक्छ — बस, उसलाई हेरचाह र समझको खाद्य चाहिन्छ।